De verdwenen Keetkolkbuurt

Tussen Westerkolkstraat en Korte Vondelstraat

Als u via de Vondelstraat naar de Alkmaarse binnenstad gaat, passeert u twee bruggen, de Wolfsbrug over de Baansingel en de Zoutkeetbrug over de Oudegracht. Ze zijn beide in 1957 gebouwd. Hun namen herinneren aan de verdwenen molen de Wolf en aan de vele zoutziederijen, die vroeger in dit deel van de binnenstad te vinden waren. De Korte Vondelstraat is ook pas in 1957 aangelegd. Na afbraak van de gehele Oosterkolkstraat werd de weg in 1959 doorgetrokken naar de Bierkade: eindelijk kreeg de oostelijke binnenstad een snelle noord-zuidverbinding. Langs de Korte Vondelstraat verrees moderne bedrijfshuisvesting voor de Vegro, de Brézan en Rolff’s Handelmaatschappij. De oude huizen aan de Westerkolkstraat werden ook grotendeels afgebroken. Door de grote veranderingen is het moeilijk om vandaag de dag een goed beeld te krijgen van de vroegere situatie. Daarvoor hebben we de hulp nodig van oude kaarten, prenten en foto’s.

Vanouds was dit een industriegebied. Al sinds de zestiende eeuw waren hier zoutziederijen ofwel ‘zoutketen’ te vinden. Het zout werd in ruwe vorm per schip aangevoerd en vervolgens in de ziederijen geraffineerd tot fijn kristalzout. De fraai gerestaureerde gebouwen van de voormalige zoutziederij van Bosman herinneren vandaag de dag nog aan dit industriële verleden.
De Alkmaarse tekenaar Crescent heeft rond 1800 de glorietijd van de zoutziederijen vastgelegd. Aan de Oudegracht, de Keetkolk en de Schelphoek waren ze te vinden, de ziederijen met namen als de Burg van Alkmaar, het Westzaner Wapen, de Oranjeboom, de Eendragt en het Anker. De Keetkolk, een doodlopende inham aan het einde van de Oudegracht, ontleende er zijn naam aan. In de negentiende eeuw kwam het klad in de nering. Van de vele zoutziederijen was rond 1900 alleen het bedrijf van Bosman overgebleven (een combinatie van de oude ziederijen Eendragt en Anker).

toenenu4

De zoutziederijen aan de Schelphoek. Links Het Anker en rechts Bosman.

Lang daarvoor al, in 1843, waren de gebouwen van de verenigde ziederijen Burg van Alkmaar, Westzaner Wapen en Oranjeboom afgebroken. Deze bevonden zich op de hoek Oudegracht/ Westerkolkstraat. Niet alles verdween: een klein deel van dit uit de jaren 1791-1796 daterende complex werd verbouwd tot woonhuis. In de twintigste eeuw is de helft van dit grote huis alsnog door nieuwbouw vervangen. De andere helft bestaat nog steeds: Westerkolkstraat huisnummer 8.

Aan het eind van de Keetkolk stond meelmolen de Wolf. Al rond 1600 bevond zich op die plek een houten standerdmolen. Na een storm in 1713 werd de molen in 1714 in steen herbouwd, de eerste stenen molen van Alkmaar. De molen stond op het Wolfsbolwerk, onderdeel van de oude stadswal. Rond 1900 raakte het gebouw in verval en in 1911 liet de gemeente het slopen. De laatste molenaar Banning woonde nog tot 1931 in de oude uit 1740 daterende molenaarswoning aan de Westerkolkstraat naast de molen. Een gedenksteen in de gevel herinnerde aan de bouw in dat jaar. Het molenaarshuis en enkele aangrenzende historische panden werden na de oorlog onbewoonbaar verklaard en raakten steeds verder in verval. In de jaren zeventig werden de panden afgebroken. Ook de gedenksteen uit 1740 verdween: de laatste eigenaar van het molenaarshuisje had lang voor de afbraak de steen aan een antiquair verkocht.

wolf

Westerkolkstraat, met helemaal links op de foto uit 1966 de molenaarswoning die hoorde bij de molen ‘Wolf’.

In 1880 werd de Keetkolk gedempt en bouwde men op het terrein een openbare lagere school, in de wandeling de Keetkolkschool genoemd. Achter de school was een ruim met bomen beplant plein te vinden, met – tot 1911 – uitzicht op molen de Wolf.

 

Met het oog op toekomstige stadsuitbreiding ontstond in de jaren dertig het plan om een brede ontsluitingsweg te maken, die de Bierkade moest verbinden met de nieuwe wijken. Met vooruitziende blik bouwde men, toen de Keetkolkschool niet meer voldeed, in 1932 een nieuwe school midden in de weilanden, de Vondelschool aan wat toen al de Vondelstraat heette. De straat was toen nog niet veel meer dan de toegangsweg naar de school. Na de oorlog werden de plannen voor de noord-zuidverbinding alsnog gerealiseerd. De bestaande bebouwing moest hiervoor wijken. De laatste huizen van de Oosterkolkstraat werden in 1959 afgebroken, in 1960 volgde de oude Keetkolkschool, die inmiddels al tal van andere tijdelijke bestemmingen had gekregen.
De brede nieuwe Korte Vondelstraat brak dwars door het historisch stadshart. Het maakte de stad niet fraaier, maar inderdaad, als verkeersverbinding was en is het nog steeds een succes. ‘Elk nadeel heb z’n voordeel’, Cruijff zei het al.

toenenu2

Oosterklokstraat 1958 – 2016, tegenwoordig Korte Vondelstraat

toenenu1

1950 – 2016. Links op de oude foto de Keetkolkschool.

Harry de Raad, met dank aan Fred Kueter

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s