De BLO-school in het Victoriepark

Vroeger kende de schoolmeester verschillende manieren om orde in de klas te houden. Als een kind zich niet gedroeg, wierp hij hem de pechvogel toe. De stoffen vogel moest hem worden teruggegeven waarna de leerling klappen kreeg. Leerlingen die een stommiteit hadden begaan, kregen het ezelsbord om de nek gehangen. Maar al te vaak ging het om kinderen met minder verstandelijke vermogens. Voor hen was de schoolgang een dagelijks terugkerende martelgang.

klas

Kinderen in de klas ca. 1920. Vervaardiger onbekend. Collectie Regionaal Archief Alkmaar. CC-BY licentie.

Voor de invoering van de leerplicht moesten kinderen van jongs af aan werken. Op het platteland zaten sommige kinderen alleen in de winter op school, in de zomer werkten ze op het land. Meisjes gingen nog minder naar school dan jongens. Maar het inzicht om te leren lezen, schrijven en rekenen won veld. In de tweede helft van de negentiende eeuw genoot bijna iedereen min of meer geregeld onderwijs.
Met de komst van de leerplichtwet in 1900 moesten alle kinderen van zeven tot en met twaalf jaar lager onderwijs volgen. Slecht presterende leerlingen bleven vooralsnog verstoken van passend onderwijs. Dat veranderde in 1920 toen de school voor Buitengewoon Lager Onderwijs (BLO) een wettelijke basis kreeg.
In september 1921 opende burgemeester Wendelaar de eerste openbare BLO-school in Alkmaar. De school was gevestigd in het voormalige ijkkantoor in het Victoriepark en gaf onderdak aan dertig moeilijk tot zeer moeilijk lerende leerlingen. De leslokalen boden een vertrouwd beeld. Er kon niet naar buiten worden gekeken en de banken met de bekende inktpotjes waren zo opgesteld dat het licht van links naar binnenviel. Er moest immers met de rechterhand worden geschreven!
Het leerplan was minder uitgebreid dan dat van de gewone lagere school. De leerlingen kwamen niet veel verder dan de leerstof van het derde of vierde leerjaar. Daarentegen was er meer aandacht voor aanschouwelijk onderwijs, vertellingen, spreekonderwijs, zingen, tekenen, lichamelijke oefening, handwerken, handenarbeid en werken in de tuin. De leerling werd individueel benaderd – de leerling bepaalde het tempo van werken.
De BLO in het Victoriepark stond ook open voor kinderen uit de buitengemeenten. De buitenleerlingen kwamen veelal met de bus naar de stad en ‘bleven over’.

Aan de Alkmaarse BLO waren twee onderwijsgevenden verbonden: de heer F. Visser uit Ter Aar, hoofd der school, voor de hoogste groepen en onderwijzeres Anna de Keijzer uit Den Haag voor de laagste. In augustus 1925 loste Hendrik de Winter de heer Visser als schoolhoofd af en in de navolgende jaren versterkten onderwijzeres Alida Tulp en orthopedagoog Gerrit Leerkamp het lerarenteam. Er werd hier met passionele toewijding gewerkt om het zelfvertrouwen van ‘het achterlijke kind’ op te vijzelen en blokkerende minderwaardigheidscomplexen terug te dringen.

Werkplaats
Gewoonlijk verlieten de leerlingen op 14-jarige leeftijd de school in het Victoriepark. Jongens stroomden door naar de Ambachtsschool. Zij werden schilder of metselaar. Meisjes gingen naar de huishoudschool. Anderen vonden passend werk. Maar waar moest het zeer moeilijk lerende BLO-kind naar toe dat de school had verlaten?
Al in juni 1926 was de vereniging Nazorg ‘voor leerlingen en oud-leerlingen der Buitengewone School te Alkmaar’ opgericht. De vereniging verzorgde de uitzending van kinderen naar het koloniehuis Zonneoord in Ede. In 1931 kwam Nazorg met het plan een werkplaats te openen in de voormalige Keetkolkschool aan de Oudegracht. In de Nazorg-Arbeidsinrichting maakten de oud-BLO-ers onder leiding van werkmeester Vis borstels en gevlochten matten. Nazorg liet ook de Nazorgkar rijden. Voor de oorlog was de Nazorgkar met de onverslijtbare Nazorgproducten als corridormatten, bezems, boenders, borstels, zwabbers, stoffers en houten keukenartikelen een bekende verschijning in het Alkmaarse straatbeeld.

Ondertussen was voor zeer moeilijk lerende kinderen op de zolder van de Parkschool een bezinkingsklas ingesteld. Hun aantal nam na de oorlog zo toe dat er zelfs twee op een totaal van zeven klassen gevormd moesten worden. De bezinkingsklassen kregen een onderkomen in de oude Hofdijkschool aan de Koningsweg.
In de jaren zestig onderging het buitengewoon onderwijs drastische veranderingen. Het professionaliseerde, differentieerde en specialiseerde zich. De instelling van de LOM-school voor kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden in 1969 was daar het meest sprekende voorbeeld van. De ontzuiling zorgde tegelijkertijd voor een inniger samenwerking met de rooms-katholieke BLO, de Onze Lieve Vrouwe van Lourdesschool en de christelijke BLO, de Prinses Marijkeschool. De bouw van de Hendrik de Winterschool in 1971 aan de Heilooërdijk symboliseerde de overgang van achterhaalde vormen van buitengewoon lager onderwijs naar het moderne, speciaal onderwijs.

KOOK en Parkhof

Victoriepark 2, KOOK en Parkhof. Links het Parkhof-gedeelte, muziekcentrum voor jongeren. Rechts het KOOK-gedeelte, Komité Ontwikkelingshulp Overdie Kooimeer. 10 maart 1992. Vervaardiger: J. Elsinga. Collectie Regionaal Archief Alkmaar. Catnr. RAA011007789 CC-BY licentie

Zo verdween ook de stereotype BLO-er langzaam uit beeld. De BLO-school had ‘het achterlijke kind’ steeds een veilige leeromgeving geboden, maar tegen een hoge prijs. De BLO stigmatiseerde: de leerling was getekend. Buiten de veilige school overheerste nog altijd het onbegrip voor alles wat anders was. Gelukkig mogen de huidige vormen van speciaal onderwijs op meer acceptatie rekenen.

Het gebouw in 2016
Nadat de BLO-school vertrok heeft het gebouw dienst gedaan voor verschillende organisaties waaronder De Kook. Nadat deze was vertrokken heeft het pand lang leeggestaan. Onderstaand filmpje werd gemaakt in het lege gebouw in 2015. Foto’s zijn hier te vinden. Het gebouw dat begon als IJkkantoor is anno 2016 het restaurant ‘Het IJkgebouw‘.

Door Jan van Baar

Advertenties

2 gedachtes over “De BLO-school in het Victoriepark

  1. Mijn man heeft op de parkschool gezeten.
    Je kreeg klappen..en je moest op zolder op houten krukjes zitten .om weer tot je zelf te komen..
    Uitgelachen voor blo ‘er.
    Je had een stempel voor het leven..
    Daar na moest je naar de kolonie zoals ze dat noemde.
    Nu heet het bijzonder onderwijs…de klappen blijven uit..lichaamlijk dan…
    Nu heet de kolonie..:begeleidwonen…
    De omgeving acsepteerd nog steeds geen andere mensen die niet kunnen leren of moeilijk..hierin is niks veranderd

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s