Een gouden hart in Huize Westerlicht

 

Zuster Anna ter Burg had bijzondere kwaliteiten. Toen ze in 1962 na 30 jaar trouwe dienst afscheid nam als hoofdverpleegster van de ziekenafdeling van het Alkmaarse bejaardenhuis Huize Westerlicht kreeg ze uit handen van burgemeester Wytema de gouden eremedaille verbonden aan de orde van Oranje-Nassau uitgereikt. ‘U hebt een gouden hart en dat is alleen met goud te belonen’ zei hij erbij. Zuster Anna heeft de medaille goed bewaard. Ze plakte hem in een album samen met een groot aantal foto’s, documenten en krantenartikelen over haar leven. Na haar overlijden is het album geschonken aan het Regionaal Archief.

Huize Westerlicht in 1935

Huize Westerlicht in 1935. Vervaardiger onbekend. Licentie: CC-BY. Collectie Regionaal Archief Alkmaar

De foto’s en andere documenten geven een prachtig beeld van het leven in Huize Westerlicht tussen 1932 en 1962. Evenals zuster Ter Burg was ook Westerlicht bijzonder. Toen het in 1932 geopend werd, was het een van de grootste bejaardenhuizen in Nederland, met ruimte voor 169 personen. Lange tijd was het ook een van de weinige tehuizen met een eigen verpleegafdeling. Het door architect Dirk Saal (1884-1945) ontworpen gebouw werd meteen door iedereen mooi gevonden. De ligging ervan was ideaal, in het hart van de Alkmaarder Hout.

Plattegrond

Plattegrond begane grond. 31 juli 1929. Licentie: CC-BY. Collectie Regionaal Archief Alkmaar

Bejaarden uit heel Nederland konden in Huize Westerlicht terecht, al was het specifiek bedoeld voor de ouderen in het gebied van de hervormde classis Alkmaar, ruwweg begrensd door Texel, Limmen en Obdam. Gesticht door de ‘Vereniging van diaconieën’ in dit gebied, brak Westerlicht radicaal met de traditie van de vroegere diaconiehuizen, waar oude mannen en vrouwen vaak per sexe gescheiden en sober voorzien op hun einde zaten te wachten.

Huize Westerlicht was daarentegen bijna luxueus te noemen. De bewoners mochten gaan en staan waar ze wilden. Er was een eigen keuken, broodbakkerij en wasserij. Alle bewoners hadden vrije geneeskundige hulp en medicijnen. Er was een bibliotheek met 2000 boeken, en een concert- en toneelzaal met 250 zitplaatsen. Elke 14 dagen organiseerde men een uitvoering, zang, dans of film.

Hoewel Westerlicht bedoeld was voor alle sociale lagen, bestond de populatie in de praktijk vooral uit de wat rijkere bejaarden. Er waren 5 verplegingsklassen. Het verschil zat in de grootte van de kamers. Het voedsel en de verzorging waren voor iedereen gelijk. De goedkoopste klasse was op de zolders gehuisvest in kleine kamers van 2 bij 4 meter. Het betrof overwegend bewoners die niet zelf voor hun huisvesting betaalden, maar waarvan de kosten werden voldaan door diaconieën. Door de andere bewoners werd wel eens neergekeken op de ‘diakoniemensies’.

De verpleegkundige afdeling

De verpleegkundige afdeling van Huize Westerlicht in de jaren dertig. Zuster Ter Burg zit naast de verpleegarts dokter Schreuder. Licentie CC-BY. Collectie Regionaal Archief Alkmaar

De huisvestingstarieven (men sprak van ‘pensiongelden’) logen er niet om. Zo varieerden de prijzen in 1959 van f 158,- tot f 250,- per maand. Toch waren er regelmatig lange wachtlijsten. Westerlicht was populair. Al in 1934 werd het rustoord uitgebreid met een nieuwe vleugel. Er konden nu zo’n 250 personen worden ondergebracht.

De leiding over het tehuis was lange tijd in handen van het echtpaar Maats-Rus. Men sprak ze aan als directeur en directrice. Maats was een voormalige stuurman van de grote vaart. Het echtpaar woonde in Westerlicht. Samen met de ongeveer 70 personeelsleden verzorgden ze de bewoners.

In de oorlog maakte Huize Westerlicht een spannende tijd door. De Duitsers vorderden het gebouw van september tot december 1943. De bewoners werden tijdelijk verhuisd naar Haarlem. Het opruimen na afloop duurde een half jaar. Van juni tot september 1944 werd opnieuw een deel van het tehuis gevorderd. De vorderingen verhinderden niet dat Westerlicht een centrum van de Alkmaarse illegaliteit werd. Er waren ongeveer 16 onderduikers in het gebouw aanwezig. In 1944 was zelfs het gewestelijke commando van de ondergrondse Binnenlandse Strijdkrachten een tijd lang in het gebouw gehuisvest. In december 1944 kwam het tot een Duitse inval, nadat de SD in het notitieblokje van een gearresteerde verzetsstrijder een verwijzing vond naar Westerlicht. Een viertal onderduikers werd opgepakt, maar de gewestelijk commandant van de BS, overste Wastenecker, vond men niet. Hij deed zich voor als een onschuldig oud heertje en zat, ogenschijnlijk rustig dommelend, temidden van een groepje bejaarden. Zuster Ter Burg redde twee onderduikers die zich verstopt hadden in de ‘sterfkamer’ van Westerlicht. Ze bleef voor de deur staan en wilde die niet open doen. Een oud vrouwtje zou op sterven liggen en mocht niet gestoord worden, was haar verhaal. Na een tijdje dropen de Duitsers af.

Even dramatisch als de oorlogsperiode was de grote brand die Huize Westerlicht in februari 1952 trof. Door kordaat optreden van het personeel en de brandweer waren er slechts twee slachtoffers te betreuren. Het gebouw maakte na de brand een desolate indruk. De westelijke vleugel was bijna geheel uitgebrand. De herstelwerkzaamheden duurden tot oktober 1952.

In 1982 vierde Westerlicht het 50-jarig jubileum. Zuster Ter Burg was erbij, gezeten in een rolstoel. Het is misschien maar goed dat ze de grote verhuizing van de bewoners van Huize Westerlicht naar het nieuwe ‘Zorgspectrum Westerhout’ in 2004 niet meer heeft meegemaakt. Het zou voor haar een grote schok zijn geweest het oude Westerlicht leeg te zien staan.

Huize Westerlicht in 2014
Hieronder enkele foto’s gemaakt tijdens een bezoek aan het gebouw.
Bekijk hier alle foto’s.

Door Harry de Raad

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s