Zie ginds komt de stoomboot!

Sinterklaas, patroonheilige van gedetineerden, kinderen, ongehuwde vrouwen en zeelieden, zou bisschop zijn geweest van Myra, op 6 december 343 zijn gestorven en na zijn heiligverklaring zijn herbegraven in Zuid-Italië. Men hoeft hier geen geloof aan te hechten. Elk kind weet – zoals de samenstellers van het liedboek “O, kom er eens kijken” fijntjes uit de doeken doen – dat Sinterklaas niet uit Turkije maar uit Spanje komt. En dood kan hij al helemaal niet zijn. Het Sinterklaasjournaal bewijst elke avond weer dat Sinterklaas springlevend is.

Kluitman

Aankomst van Sinterklaas en Zwarte Piet. Bron: Uitgeverij Kluitman. Licentie: CC-BY.

De traditie van de intocht van Sinterklaas in Alkmaar gaat terug naar 4 december 1907. De organisatie was in handen van de afdeling Alkmaar van de Bond van Nederlandse Onderwijzers. Oorspronkelijk waren de bescheiden festiviteiten alleen bestemd voor de kinderen van de eerste twee klassen van de gemeentescholen voor onvermogenden. In 1908 trok de Sint voor het eerst per paard door de stad. In de beeldende krantenverslagen werd hij toegejuicht door een enthousiast publiek, hingen meisjes aan de rokken van hun moeders en zaten jongetjes op de schouders van hun vaders de intocht gade te slaan. De rondrit door de Koorstraat, Laat, Huigbrouwerstraat, Langestraat, Hoogstraat en Nieuwesloot eindigde in lokaal Diligentia. Hier sprak de kindervriend – met Americo aan zijn zijde – tot enkele ondeugende kinderen. Zij kregen een vermanend woord. De gevreesde straf om in de zak naar Spanje te worden verzonden en in de pepernotenmolen te worden vermorzeld, bleef hen bespaard. Vervolgens werd een “toverlantaarn” vertoond en kregen alle kinderen na afloop een zakje snoep.

Het jaar daarop in 1909 arriveerde de Sint voor het eerst per stoomboot (van Alkmaar Packet) aan de Bierkade. Na de brand in Diligentia in 1912 werd de viering van Sint-Nicolaas verplaatst naar De Harmonie. Sinds het begin van de twintiger jaren mocht Americo hier echter niet meer naar binnen. Het jaar tevoren had hij iets gedaan dat paarden gewoon zijn te doen en was het middengedeelte van de zaal nagenoeg blank komen te staan. Het vervelende was dat juffrouw Holle, jarenlang een zeer actief lid van de Sint-Nicolaascommissie, zo ongunstig stond opgesteld, dat zij met een kletsnatte japon de zaal moest verlaten.

Het Sint-Nicolaasfeest genoot steeds grote populariteit. Na verloop van tijd namen alle klassen van alle openbare scholen aan de viering deel. Het programma van poppenspelen voor de kleintjes en filmvoorstellingen voor de hoogste klassen, werd na 1945 nog verbreed met de opvoering van grappige toneelstukjes van het Alkmaarse onderwijzersduo Oudes en Riemers. De rollen werden vertolkt door de leerkrachten van de scholen. De intocht en viering waren aanvankelijk zaken van het openbaar onderwijs. De katholieke en christelijke scholen hielden eigen geldinzamelingen en vierden Sint-Nicolaas in eigen kring. Het is pas vanaf het begin van de jaren zestig dat de openbare, katholieke en christelijke scholen gezamenlijk geld bijeenbrachten om de intocht en viering te kunnen organiseren.

De overheersende rol van de scholen is in deze tijden verdwenen, het toneel verschoven en het feest aangepast aan de behoefte van het moment. In huiselijke kring ging men lootjes trekken en begonnen oudere kinderen en volwassenen elkaar cadeautjes, surprises en een rijm te geven. Gebleven is de jaarlijks terugkerende onzekerheid of het feest werkelijk door kan gaan. Want telkens is er weer wat gaande. In het ene jaar is de Stuurpiet achter het rad van de stoomboot in slaap gevallen en in het andere jaar heeft Amnesty International het schip geënterd uit protest tegen het gebruik van de pepernotenmolen. Nu schijnen de pakjes weer leeg te zijn! Toch lijkt het verstandig ons schoen vast klaar te zetten.

pakjesboot

Aankomst van de pakjesboot in Alkmaar. Jaren ’70. Licentie CC-BY. Collectie Regionaal Archief Alkmaar

Door Jan van Baar

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s