De 10….meest bekeken afbeeldingen

Door Mark Alphenaar

Het einde van het jaar is weer in zicht. Het Regionaal Archief Alkmaar doet daarom ook eens mee met de nationale traditie van het lijstjes maken. We kijken terug naar de meest bekeken afbeeldingen in de online collecties van het Archief op www.archiefalkmaar.nl en Flickr Commons tijdens 2015. Welke zijn het, hoe vaak zijn ze bekeken en waarom?

De online beeldbank van archiefalkmaar.nl

Nummer 10
Een foto uit 2001 van een gevelsteen in de muur van Kennemersingel 1 in Alkmaar, een rentenierswoning uit 1882 met de tekst “13 maart 1882 de eerste steen gelegd door C. Zeeman Jz. oud 13 jaar.”

Aantal keer bekeken : 120
Waarom: aandacht via een Facebookpagina
Catalogusnummer: RAA011002271 | Fotograaf: A. Schoots |Fotolicentie CC-BY-2.0

gevelsteen

 

Nummer 9
1955, bar-dancing Extase, Bergerweg 92, Bergens eerste ”nightclub” van Max Woiski.

Aantal keer bekeken : 127
Waarom: via Google het hele jaar door
Catalogusnummer: FO 200673 | Fotolicentie CC-BY-2.0

nr 9 extase FO200673

Nummer 8
Egmond aan Zee, de Voorstraat in 1975. Foto werd gemaakt in het kader van ”Sanering dorpskern Egmond aan Zee”.

Aantal keer bekeken: 128
Waarom: aandacht via een Facebookpagina
Catalogusnummer: FO206920 | Fotolicentie CC-BY-2.0

Egmond

Nummer 7
Kunstenaar Hans van Draanen voor zijn huis aan de Oudtburghweg 5 in Bergen, 1975.

Aantal keer bekeken : 137
Waarom: via Google het hele jaar door
Catalogusnummer: FO 1003213 | Fotolicentie CC-BY-2.0

nr7 H van Draanen FO1003213

Nummer 6
De Geestmolen in 1973, ook wel genoemd Molen van Kuiper. Rijksmonument uit 1565. Op de achtergrond het Hoefplan, een wijk van Alkmaar.

Aantal keer bekeken : 145
Waarom: via Facebook nadat de molen in januari 2015, tijdens een storm, zijn wieken kwijtraakte.
Catalogusnummer: RAA011001655 | Fotograaf: J. Elsinga | Fotolicentie CC-BY-2.0

nr 6 geestmolen RAA011001655

Nummer 5
De Langestraat in Alkmaar in 193.

Aantal keer bekeken : 159
Waarom: via Facebook en Dichtbij.nl nadat een aantal panden door een grote brand tijdens de nieuwjaarsnacht van 2015 verloren waren gegaan.
Catalogusnummer: RAA011004251 | Fotolicentie CC-BY-2.0

nr 5 Langestraat RAA011004251

Nummer 4
Kruidenierswinkel met zelfbediening “Centra” van C. Admiraal, Roskamstraat 20a in Alkmaar (1967).

Aantal keer bekeken : 161
Waarom: via www.alkmaaropdekaart.nl nadat het Archief een cursus had gegeven over onderzoek naar winkels.
Catalogusnummer: RAA011011055 | Fotolicentie CC-BY-2.0

nr4 Centra RAA011011055

Nummer 3
Bar-dancing-nightclub Extase (1966) aan de Bergerweg 92 in Bergen.

Aantal keer bekeken : 252
Waarom: via www.quotenet.nl nadat naar de foto was gelinkt vanuit een artikel.
Catalogusnummer: Fo203000 | Fotolicentie CC-BY-2.0

nr3 Extase Fo203000

Nummer 2
Alkmaar, hoekpand Houttil – Waagplein in 1910. Valk’s Lunchroom.

Aantal keer bekeken : 1046
Waarom: aandacht voor deze foto in een historische rubriek van dichtbij.nl
Catalogusnummer: FO 1001212 | Fotolicentie CC-BY-2.0

nr2 houttil FO 1001212

Nummer 1
De Accijnstoren in Alkmaar gezien vanaf het Noord-Hollands Kanaal. Rechts hoekpand Bierkade. Links panden Limmerhoek en Verdronkenoord, Willemsbrug en Turfmarktbrug.

Aantal keer bekeken : 1153
Waarom: aandacht voor deze foto in een historische rubriek van dichtbij.nl
Catalogusnummer: FO 1000007 | publiek domein

nr1 accijnstoren FO 1000007

Flickr Commons

Nummer 10
Foto van het gemaal aan de Huygendijk in Heerhugowaard. Tegenwoordig het Poldermuseum.

Aantal keer bekeken : 1167
Waarom: aandacht voor deze foto in een blog van Flickr.
Catalogusnummer: RAA003009834 | publiek domein

F nr10 poldermuseum

Nummer 9
Een woning aan de Studler van Surcklaan in Bergen aan het begin van de twintigste eeuw.

Aantal keer bekeken : 1175
Waarom: via http://www.zoekplaatjes.nl
Catalogusnummer: FO1400147 | publiek domein

F n9 stucker laan bergen

Nummer 8
Foto van de winkel van de Bergense fotograaf Bonda uit 1914.

Aantal keer bekeken : 1280
Waarom: als favoriet aangemerkt door iemand met veel volgers.
Catalogusnummer: FO1400007 | publiek domein

F nr8 bonda

Nummer 7
Kaart van de ingepolderde Heerhugowaard uit 1631.

Aantal keer bekeken : 1290
Waarom: aandacht voor deze foto in een blog van Flickr.
Catalogusnummer: PR 1005664 | publiek domein

F nr6 HHW

Nummer 6
Salonboot van de Alkmaar Packet aan de Kanaalkade in Alkmaar. Uitje van de Geheelonthoudersbond.

Aantal keer bekeken : 1316
Waarom: foto is door iemand geplaatst in een internationale groep op Flickr over wetenschap, technologie en geschiedenis.
Catalogusnummer: FO1400143 | publiek domein

F nr7 Kanaalkade

Nummer 5
Glasplaatnegatief van opvliegende meeuwen in Den Helder, ca. 1910.

Aantal keer bekeken : 1334
Waarom: aandacht voor deze foto in een blog van Flickr en 17x als favoriet aangemerkt.
publiek domein

F nr5 Den Helder

Nummer 4
Sinterklaas op bezoek bij de fröbelschool aan de Doelenstraat in Alkmaar .

Aantal keer bekeken : 1351
Waarom: actueel onderwerp. Bijna alleen bekeken in november/december.
Catalogusnummer: FO 1000355 | Fotograaf: Van der Aa. | publiek domein

F nr4 Sinterklaas

Nummer 3
Foto van een persoon die loopt op het strand. Gemaakt in 1920 door Bergense fotograaf Bonda.

Aantal keer bekeken : 1393
Waarom: populair onderwerp (zee), 2x als favoriet aangemerkt en ook Engelse tags aan de foto
Catalogusnummer: FO1400148 | Fotograaf: Bonda | publiek domein

F nr3 Bergen aan Zee

Nummer 2
Foto van station Alkmaar in 1866.

Aantal keer bekeken : 1480
Waarom: aandacht voor deze foto in een blog van Flickr. Onderwerp actueel in Alkmaar i.v.m. verbouwing station.
Catalogusnummer: FO 1005899 | publiek domein

F nr2 station alkmaar

Nummer 1
Een reclameposter uit ca. 1890 van margarinefabriek Kinheim aan de Helderseweg in Alkmaar.

Aantal keer bekeken : 1678
Waarom: aandacht voor deze foto in een blog van Flickr.
Catalogusnummer: PR 1008000 | publiek domein

F nr1 margarinefabriek

 

Advertenties

Alkmaars oudste

Door Mark Alphenaar en Harry de Raad

oudste foto

Ca. 1860. Boekdrukkerij van H. Coster aan de Voordam 11. De gevel is in de loop van jaren meerdere keren veranderd. Tegenwoordig huist hier de Alkmaarsche Courant. Op de voorgrond is nog net een reling van de Schapenbrug te zien. Fotograaf onbekend.

Al bijna 200 jaar worden er foto’s gemaakt. De eerste vastgelegde beelden bestonden uit niet meer dan een plaat met lichtgevoelig materiaal dat vaak een belichtingstijd van uren had. Rond 1840 begon de fotografie echter serieuzere vormen aan te nemen door betere en toegankelijkere technieken. Fotografen begonnen rond te reizen en ook steeds meer de omgeving en mensen vast te leggen.

Ook in Alkmaar vestigde zich fotografen halverwege de 19de eeuw. Een van de eerste waren G.L. Mulder (vanaf 1862), P. Vlaanderen (vanaf 1867), L.A.A. Perrin (vanaf 1868) en Van der Aa (vanaf 1873). De eerste in Alkmaar gemaakte foto, die ons nu bekend is, is waarschijnlijk uit 1860. We zien daarop de drukkerij van H. Coster aan de Voordam 11. Aan de hand van de gevel kunnen we opmaken dat de foto van voor 1863 is (toen werd de gevel namelijk verbouwd). Op foto staat ook 1860 geschreven, door wie en waarom is alleen onbekend. H. Coster was de uitgever van de Alkmaarsche Courant en had waarschijnlijk al snel contacten met fotografen in een tijd dat fotografie nog in zijn kinderschoenen stond.

Het zoeken naar de data van oude foto’s kan soms een lastig werkje zijn. Je moet af kunnen gaan op herkenbare elementen waar wel data aan te pinnen zijn. Ongedempte grachten, nog niet gesloopte bruggen of verbouwde gevels kunnen je vaak de goede richting op helpen. Zo waren onderstaande foto’s redelijk te plaatsen.

Kennemerpoort

Ca. 1865. De Kennemerpoort, gefotografeerd voor de sloop in 1867. Fotograaf. G.L. Mulder

Burgerweeshuis

Ca. 1865. Het in 1867 gesloopte burgerweeshuis. Fotograaf onbekend.

Sint Dominucuskerk

Ca. 1870. De net voltooide Sint Dominicuskerk aan de nog ongedempte Laat. De Laat werd gedempt in 1872. Fotograaf onbekend.

De eerste Alkmaarder op een foto
De oudste foto van een Alkmaarder is te vinden in het familiearchief van De Lange. In dit archief zijn twee originele daguerreotype’s bewaard gebleven. Het gaat om de portretten van het echtpaar Geldolph Adriaan de Lange en zijn vrouw Margaretha Jacoba Johanna Wiggers van Kerchem. Hij werd geboren in Alkmaar in 1824, zij in 1832 in Kampen. De foto’s zijn gemaakt in Batavia in 1856, waarschijnlijk rond de tijd dat het echtpaar daar op 10 januari in het huwelijk trad. De twee foto’s zijn ook nog eens de oudste foto’s in de hele collectie van het Regionaal Archief Alkmaar. Daguerreotype’s werden gemaakt op een verzilverde koperen plaat. Deze werd lichtgevoelig gemaakt met jodiumdampen. Dit leverde na blootstelling aan kwikdampen positief gespiegelde beelden. Bij dit procedé was er geen negatief en was het dus niet mogelijk meerdere afdrukken te maken. Van elke Daguerreotypie is er dus maar één.

Geldolph Adriaan de Lange

Portret van Geldolph Adriaan de Lange (1824-1897). Fotograaf onbekend.

Jacoba Johanna Wiggers

Portret van Margaretha Jacoba Johanna Wiggers van Kerchem (1832-1899). Fotograaf onbekend.

De oudste geportretteerde persoon
De oudste geportretteerde persoon in de collectie van het archief is een Haarlemmer: het gaat om de apotheker en chemicus Martinus Nicolaas Beets, die in 1780 werd geboren. Hij was de vader van de bekende Nederlandse dichter en dominee Nicolaas Beets en woonde in Haarlem. In 1847 werd er een daguerreotypie van zijn gezin gemaakt. We zien Martinus Nicolaas, zijn vrouw Maria Elisabeth Malefijt en hun dochter Maria Elisabeth Beets. Zoon Nicolaas was blijkbaar afwezig. Onderstaande foto is gemaakt van een daguerreotypie uit 1847, toen in bezit van een achterkleindochter van Martinus Nicolaas Beets, ene mevrouw Damsté. De foto is naar de daguerrotypie gemaakt door een zekere Rameau in Leiden in 1930.

Familie Beets

Familie Beets in 1847. Fotograaf onbekend.

[Geheel rechts] Martinus Nicolaas Beets, geboren 19 april 1780, overleden 5 augustus 1869. Hij was in 1847, toen deze foto werd gemaakt, 67 jaar oud. Hij was farmaceut,woonde in Haarlem en huwde 20 juli 1806 met Maria Elisabeth Malefijt [links op de foto], geboren 2 juli 1787, overleden 8 april 1855. Zij was in 1847 60 jaar oud. In het midden staat Maria Elsabeth Beets, geboren 12 augustus 1812, In 1847 was zij 25 jaar oud. Zij huwde 1 september 1853 met dr. Abr. Scholl van Egmond, weduwnaar van J.C.L. Heereman.

Nog meer oude foto’s
Het Regionaal Archief Alkmaar heeft natuurlijk nog veel meer foto’s van Alkmaar van voor 1900. Veel daarvan zijn nu te bekijken en gratis te downloaden via ons account op Flickr Commons. De komende maanden zullen daar steeds meer foto’s bijkomen. Heb je zelf nog foto’s waarvan je denkt dat ze van voor 1870 zijn? Dan zou het Regionaal Archief Alkmaar die zeker willen zien. Je kunt ons bereiken via info@archiefalkmaar.nl

De foto’s op deze pagina vallen in het publieke domein en mogen zonder restricties gebruikt en gedownload worden.

Ongedempte Nieuwesloot ca1861

Ca. 1861. We zien hier het poortje bij het Hof van Sonoy. Ervoor staan kinderen op een bruggetje over de nog ongedempte Nieuwesloot. Deze werd gedempt in 1863. Fotograaf onbekend.

Hoek Voordam Zijdam ca1874

Ca. 1874. Hoek Voordam Zijdam. Fotograaf. J. Chrispijn.

Meer open data, meer genieten!

Door Mark Alphenaar

Winkel Bonda

Het winkelpand van fotograaf Bonda, Oude Prinsweg 11 in Bergen. Fotograaf: A.J. Bonda. Licentie: publiek domein.

Wij bij het Regionaal Archief Alkmaar willen graag dat zo veel mogelijk mensen kunnen genieten van het historisch materiaal wat wij in onze depots hebben liggen. Het is zo belangrijk dat het zelfs één van onze doelstellingen is en daarom is dat ook opgenomen in het huidige beleidsplan. Helaas is het niet altijd mogelijk alles te delen. Vooral op gebied van foto, video en audio. De auteursrechten komen dan om de hoek kijken. Het kan ingewikkelde materie zijn om te begrijpen en soms lijkt het totaal niet logisch. Soms lopen we ook tegen beperkingen van onze eigen systemen aan en soms zijn er afspraken in het verleden gemaakt die vrij delen niet makkelijk mogelijk maken.

Ondanks alles proberen we toch elke keer naar manier te zoeken om onze collecties te delen. Zo hebben we laatst deelgenomen aan de speciale masterclass Open Data georganiseerd door Open Cultuurdata Nederland en de Provincie Noord-Holland. Deze masterclass leerde ons dat er meer wegen zijn die naar Rome leiden en wat er wel mogelijk is ondanks auteursrechten en welke licentievormen we kunnen gebruiken voor ons materiaal.

Flickr PDM

Het Flickr-account van het Regionaal Archief Alkmaar met rechtenvrije beelden. Klik op de afbeelding om naar Flickr te gaan.

We waren al bezig op online platformen zoals Flickr Commons en Wikimedia Commons, maar met onze nieuw opgedane kennis kunnen we die effectiever gaan inzetten. Hierdoor is het nu mogelijk op een makkelijke manier foto’s gratis te downloaden zonder dat je je zorgen hoeft te maken over rechten. Ook experimenteren we met zogenaamde API’s (Application Programming Interface). Deze maken het mogelijk om volledige fotocollecties te downloaden en gratis te gebruiken voor particulier en commercieel gebruik.

We zijn net begonnen met delen van onze collecties beschikbaar te stellen via nieuwe online kanalen en zullen deze regelmatig aanvullen. Volg ons dus via Facebook, Twitter of op Flickr en blijf op de hoogte.

Waar kan je wat vinden?

Flickr

flickr CC-BY

Het Flickr-account met beelden gemaakt door het Archief. Klik op de afbeelding om de beelden te bekijken.

Op ons algemene Flickr account kan je foto’s vinden die we zelf hebben gemaakt tijdens evenementen, uitjes of als onderdeel van onderzoeken. Deze foto’s hebben een CC-BY 3.0 licentie gekregen. Gewoon door iedereen te gebruiken, maar wel even vermelden dat ze van het Regionaal Archief Alkmaar zijn. Ga naar Flickr.

Flickr Commons

Dit account is speciaal aangemaakt om rechtenvrije beelden te delen. Deze vallen in het publieke domein omdat bijvoorbeeld de fotograaf meer dan 70 jaar dood is. Dit onderdeel van Flickr wordt ook door grote instellingen zoals The National Archives UK, The U.S. National Archives en het Smithsonian Institution gebruikt. In Nederland zijn naast ons, ook het Nationaal Archief en het Nederlands Instituut voor Militaire Geschiedenis actief op Flickr Commons. Ga naar Flickr Commons.

Pagina uit Album Amicorum

Gekalligrafeerde tekst met diverse afbeeldingen uit het Album Amicorum van Bosboom-Toussaint. Beschikbaar via de API van het Archief.

API

Dit is voor de wat gevorderde gebruiker. Door het gebruik van een speciale URL is het mogelijk twee (op dit moment) collecties te downloaden inclusief diverse informatie bij de beelden (metadata). Dit alles mag voor particulier en commercieel gebruik. Hier meer informatie over de API. De data is nu beschikbaar in de Open Cultuur Data-API en als zodoende ook doorzoekbaar in de search.opencultuurdata.nl.

Wikimedia Commons

Wikimedia is onderdeel van de Wikipedia familie. Afbeeldingen die gebruikt worden op Wikipedia staan op dit platform. Door hier beelden te plaatsen kunnen mensen die artikelen maken op Wikipedia, makkelijk aan beelden komen. We hebben hier niet een speciaal account maar uploaden wel af en toe foto’s, kaarten, prenten en andere afbeeldingen. Zoek maar eens op ‘Regionaal Archief Alkmaar’, dan kom je al het één en ander tegen.

Maar waarom moet je dan betalen voor downloaden vanaf onze beeldbank?

Een goede vraag en het lijkt onze aanwezigheid op bovenstaande platformen tegen te spreken. Het systeem dat we nu gebruiken is al enkele jaren oud en gebouwd met de kennis, mogelijkheden en inzichten van toen. Helaas is het op dit moment niet mogelijk om het zo aan te passen dat makkelijk downloaden van bepaalde beelden zonder watermerk mogelijk is. Er zijn namelijk erg veel foto’s met veel verschillende afspraken omtrent hergebruik. Van een beeld kan bijvoorbeeld de maker niet bekend zijn (verweesd) of juist wel en zijn er specifieke afspraken gemaakt met het Regionaal Archief over de openbaarheid.

Als tijdelijke oplossing zal bij beelden op onze online beeldbank, waarvan o.a. de auteursrechten zijn vervallen, een melding komen dat het beeld gratis te downloaden is vanaf ons Flickr account. Niet ideaal, maar zo zal een deel van onze beeldcollectie toch makkelijk voor iedereen bereikbaar zijn. Zie hier één van de eerste beelden met zo’n melding.

Hoe dan ook, wij werken er hard aan om waar mogelijk onze collecties voor iedereen makkelijk en gratis toegankelijk te maken! Het beschikbaar stellen van genealogische gegevens als open data is een ander verhaal, daarover een andere keer meer.