Stelling Den Oever

De Afsluitdijk is een mooie verbinding tussen Noord-Holland en Friesland, maar ook eentje die door een vijandig leger gebruikt zou kunnen worden om bijvoorbeeld snel Amsterdam te bereiken. Daarom werden aan beide kanten van de dijk in de jaren ’30 van de vorige eeuw fortificaties aangelegd met verschillende kazematten. De meest bekende fortificatie is die van de stelling bij Kornwerderzand aan de kant van Friesland. Minder bekend is dat bij Den Oever een soortgelijke stelling ligt.

Stelling van den Oever

Stelling van den Oever. Kaart door Cartographics / M. Verhoeks.

De “Stelling Den Oever” bestaat uit 13 vestingwerken aan beide kanten van de A7 bij de Stevinsluizen.  Ze zijn gebouwd tussen rond 1933 en bestaan uit o.a. mitrailleur- en kanonkazematten.

Voor een fotoreportage bezochten we kazematten  IX, V en VII. Hieronder een korte slideshow. Alle 52 foto’s zijn hier te vinden.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Een videoreportage maakte we van kazemat IX.

Meer informatie en foto’s over de stelling bij Den Over hier te vinden:

Meer informatie over de stelling bij Kornwerderzand bij het Kazemattenmuseum.

Advertenties

Het Interneringskamp Rochdale

Herinneringsalbum geeft uniek kijkje in het kamp voor mannelijke gedetineerden die fout waren in de Tweede Wereldoorlog.

De Collectie-Documentatie Tweede Wereldoorlog van het Regionaal Archief Alkmaar is rijk en gevarieerd, maar kent evenzo vele hiaten. Talrijke illegale krantjes zijn verzameld, maar daarentegen is vrijwel niets terug te vinden over de vele Alkmaarders die tijdens de bezetting in Duitsland tewerk waren gesteld. In de Collectie zijn lange namenlijsten van politieke delinquenten opgenomen, maar over de interneringskampen aan de Westerweg en het Dr. Schaepmanplein zelf is weinig bekend. Van het kamp aan de Westerweg bezit het archief een foto en van Kamp Rochdale een blauwdruk van de plattegrond en een uitgegeven kampkrantje Contact. Zelfs naar de juiste ligging van Kamp Rochdale heeft men lange tijd moeten gissen. Daar kwam dit jaar een einde aan toen een (her)ontdekking werd gedaan en het archief een album met tekst, foto’s en tekeningen over Kamp Rochdale kreeg geschonken.

rochdale-slider2

Klik op de foto om naar de toen-en-nu sliders te gaan.

Lees verder

Festung Alkmaar

De Duitse verdedigingswerken in en rond Alkmaar tijdens WO2

Tussen 1940 en 1945 was Alkmaar een belangrijke plek voor de Duitse bezetter in Noord-Holland. De stad was een knooppunt van telefoonlijnen en diende als tweedelijns verdediging (samen met het Noordhollands Kanaal) voor het geval er een geallieerde landing plaats zou vinden aan de kust. Aan de hand van kaarten uit het ‘bunkerarchief‘ van het Nationaal Archief hebben we nu een redelijke compleet beeld gekregen van de verdedigingswerken rondom Alkmaar.

bunkerkaart_bewerkt5

Locaties van bunker en andere verdedigingswerken in en rond Alkmaar. Bron: Regionaal Archief Alkmaar. Licentie CC-BY

1) Kazerneterrein Bergerweg
Op het terrein van een nooit afgebouwde kazerne tussen de Berger- en Hoeverweg werden uitgebreide verdedigingswerken aangelegd. Deze waren de grootste rondom Alkmaar vanwege de nabijheid van vliegveld Bergen en de verwachte route die de geallieerden troepen zouden nemen na een eventuele landing op het strand. Er waren hier o.a. mitrailleursnesten, (weg)versperringen van beton en prikkeldraad en antitankgrachten.

Lees verder

Struinen door de rapporten van de Gemeentepolitie

Door Emmie Snijders

Ieder jaar op 1 januari komen er archiefstukken vrij die in openbaarheid waren beperkt. In deze blog geven we aandacht aan de dagrapporten van de Gemeentepolitie uit 1941 omdat ook deze vanaf deze week openbaar zijn geworden.

politiekorps

Foto van het Alkmaarse politiekorps in 1935. Enkele agenten, zoals Rijpma, Webster en Ter Horst (zittend links) en Van ’t Kaar en Volbeda (staand, 2e en 3e van rechts) zijn ook in 1941 in functie. Vervaardiger onbekend. Catalogusnummer: FO1001556

 

dagrapporten

Onder de letter D uit het register van dagrapporten van 1941 is een goed overzicht te zien van allerlei soorten diefstallen. Collectie Regionaal Archief Alkmaar. Fotolicentie: CC-BY

Deze rapporten geven iedere dag een overzicht van de gebeurtenissen in (en rond) Alkmaar. Aan de hand van een alfabetisch register kunnen we zoeken op achternamen, soort delict of trefwoord naar allerlei gebeurtenissen. Zo komen we bij de letter D een overzicht tegen van diefstallen met vermelding van de gestolen goederen. Wat opvalt is het grote aantal diefstallen van ‘rijwielen’ en etenswaren. Bij die eerste categorie was de dader lang niet altijd bekend, maar bij diefstal van etenswaren doorgaans wel: de jeugd. De jongste daders (8 tot 12) stalen voornamelijk snoep uit winkels. Vooral de winkel van Zandbergen op de Mient komt meermalen in het register voor. De oudere kinderen tot 17 jaar haalden kwajongensstreken uit en stalen vruchten uit (volks)tuinen. Serieuzer zijn de keren dat er boter wordt gestolen, een partij kruidenierswaren of bulkgoederen als 1000kg erwten en 600 kg tarwe zijn ontvreemd. En niet te vergeten drie kazen van de kaasmarkt op 12 september. Het vermoeden is dat deze laatste opmerkelijke gestolen goederen het gevolg van de beperkingen van de distributiebonnen.

soldaten

Duitse soldaten op de kaasmarkt in 1942. Vervaardiger onbekend. Catalogusnummer: FO1011164

dagrapporten

Stapel dagrapporten vanaf januari 1941. Collectie Regionaal Archief Alkmaar. Fotolicentie: CC-BY

Duitse invloeden

Door de aanwezigheid van Duitse soldaten in de stad, komen we ook steeds meer zaken tegen waarbij Duitsers zijn betrokken. Dit zijn dan onschuldige voorvallen als aanrijdingen tussen fietsers of voetgangers en Wehrmachtauto’s. En twee maal ongeregeldheden tussen dronken Duitse soldaten en de bevolking. Toch zien we langzaam aan ook al de grimmen van de bezetting zichtbaar worden.

bewegwijzeringen

Duitse bewegwijzeringen op de Kennemerstraatweg ter hoogte van de Heilooërbrug. Detail van een foto uit mei 1945. Vervaardiger P.J. Bosman. Catalogusnummer: FO1300159

Naar vernielingen aan Duitse objecten als bewegwijzering of affiches worden serieus onderzoeken gedaan, evenals het uitschelden en beledigen van de Führer of leden van de NSB. Op 30 april en 31 augustus, respectievelijk de verjaardagen van kroonprinses Juliana en koningen Wilhelmina worden er mensen opgepakt vanwege ‘Duitsch vijandige demonstraties’ en het dragen van een oranjebloem. Ook zien we dat in de loop van 1941 steeds meer arrestanten binnen worden gebracht die op last van de Sicherheitspolizei (vermeld als sipo) op het politiebureau worden vastgezet en later worden overgebracht naar de Amsterdamse Euterpestraat waar het hoofdkwartier van de Gestapo staat of de gevangenis in Scheveningen.

Van anti-joodse maatregelen is overigens niets te zien in het register. Maar één melding wordt er gedaan door S.E. Hamburger, voorzitter van de Nederlands Israëlitische Gemeente in Alkmaar, van vernielingen aan drie graven op de Joodse begraafplaats aan de Westerweg.

foto 6 FO1009040

De joodse begraafplaats gezien richting de Westerweg. Foto van B. Ulrich uit 1983. Catalogusnummer: FO1009040

Alledaags

politiebureau

Het politiebureau van Alkmaar aan Kerkplein/Sint Laurensstraat. Vervaardiger onbekend. Catalogusnummer: RAA012001612

Behalve serieuze aangelegenheden, geven de rapporten ook een overzicht van het leven in de stad uit een bepaalde periode. Van de rapporten in 1941 valt op dat in januari bijna elke dag melding wordt gemaakt van door het ijs gezakte burgers, verwondingen van schaatsers of diefstallen van schaatsen. Behalve dit tijdverdrijf in ouderwetse winters, zien we ook een glimp van toenmalige normen en waarden. Opvallend in 1941 is de regelmatigheid waarbij de politie in gesprek gaat met personen die kwaadspreken of anderen hebben uitgescholden. Voor het bezigen van een scheldwoord als ‘rotzak’ of beschuldigingen van ondeugdelijkheid kon men in 1941 al een stichtelijk woord van een agent verwachten. De dagrapporten, die zijn bijgehouden vanaf 1849, zijn dus ook een hele levendige en veelomvattende bron over het dagelijks leven in Alkmaar. Het geeft een indicatie van het weer, een indruk van alledaagse gebruiksvoorwerpen en sociale verhoudingen. Om die reden is het niet alleen een hele bijzondere bron voor oorlogsonderzoek, maar ook een leuk tijdsdocument voor alle andere jaren waarin u geïnteresseerd bent.

 

 

Het gebeurde op de ambachtsschool/TSA

Door Mark Alphenaar

De voormalige school aan de Bergerweg 1 in Alkmaar heeft een lange geschiedenis. Van koninklijk bezoek tot een vermeende marteling en van een verdwenen raam tot dubbele leerlingen. We hebben een paar opmerkelijke gebeurtenissen op een rij gezet.

Bergerweg 1939

De mobilisatie van het Nederlandse leger, eind augustus 1939, is ook aan de Bergerweg zichtbaar. Fotograaf onbekend.

Marteling
In de begindagen van de Tweede Wereldoorlog is in de ambachtsschool, volgens de Alkmaarsche Courant uit 1941, een lokale NSB’er gemarteld. Het verhaal ging dat deze NSB’er onder het toeziend oog van een kapitein van het Nederlandse leger half werd gewurgd waarna men hem op handen en voeten gebonden, twee uur lang op een tafel heeft laten liggen. Daarna moest hij op een klein bankje plaatsnemen en werd hem belet gedurende de nacht te slapen. Deze kapitein werd ook beschuldigd van het misbruiken van vier jonge meisjes en vrouwen tijdens huiszoekingen bij NSB’ers. In 1941 werd hij opgepakt en een jaar later veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf. Tijdens zijn strafproces en in de berichtgeving in de kranten werd er vreemd genoeg nooit meer gerept over de vermeende marteling.

Toen en nu

De koningin verlaat de ambachtsschool. 1920-2015. ‘Timewarp’ montage door het Regionaal Archief Alkmaar. Bekijk hier de originele foto.

Koningin Wilhelmina op bezoek
Op 11 september 1920 bezocht Koningin Wilhelmina Alkmaar. Na aankomst bij het stadhuis en een bezoek aan de kaasmarkt reed ze in een open hofauto naar de ambachtsschool. Na een korte rondleiding door de school en het tekenen van het gastenboek, werd ze bij het verlaten van het gebouw toegejuicht door leerlingen in schooluniform.

Ondertekening

De pagina uit het bezoekersalbum die koningin Wilhelmina ondertekende.

Bezoekersalbum

Bezoekersalbum van de ambachtsschool. Foto’s Regionaal Archief Alkmaar

Het schoolhek
Vanaf de opening van de ambachtsschool in april 1913 stond er rond het hele terrein een hek met enkele toegangpoorten. In de jaren 50 kreeg het gebouw een grote ‘make over’ en werd het hekwerk verwijderd. Het grootste deel van het hek ging naar de ijzerhandel, maar een deel belandde in de achtertuin van een huis aan de Kennemersingel. Een huis waar rond de tijd van de verbouwing een onderwijzeres woonde. Misschien heeft zij toen een goede deal gemaakt met de school en een deel van het hek gered van de sloop? Tegenwoordig is het zwaar verroeste hek nog steeds te vinden in die achtertuin.

schoolhek

Een deel van het schoolhek in 2015. Foto: Regionaal Archief Alkmaar.

schoolhek

Een deel van het schoolhek aan de kant van de Zocherstraat in 1945. Fotograaf onbekend.

Glas-in-loodraam

Het verdwenen glas-in-loodraam
In 1954 verrees achter de school een nieuw gebouw met lokalen. Ter gelegenheid van de opening van dit nieuwe gedeelte van de school en de viering van het 60-jarig bestaan, werd door het personeel een fraai glas-in-loodraam geschonken. Deze kreeg een plek in het trappenhuis van het nieuwe gebouw. Van dit raam bestaat maar één zwart/wit foto. Tijdens een latere verbouwing is het raam verwijderd en niet meer teruggeplaatst. Het raam is daarna spoorloos verdwenen en alle zoektochten hebben tot nu toe niks opgeleverd. Misschien staat het nog in iemands schuurtje?

Rechts de enige foto van het raam die nog bestaat. Op het raam zijn de vakken te zien die in het lesrooster voorkwamen. Foto: Regionaal Archief Alkmaar

zolder

Op de zolder was altijd wel ergens een plekje om je naam achter te laten. Foto: Regionaal Archief Alkmaar

Namen op muren
Vanaf de vroege bestaansjaren van de school kwamen leerlingen op plekken waar ze niet mochten komen. Zo werd de zolder regelmatig illegaal bezocht en vond men altijd wel ergens een plekje om een naam, een jaartal of diverse verwensingen achter te laten. De eerste namen dateren uit de jaren 20 en de laatste uit 2010. Ook tijdens de oorlogsjaren, toen de Duitsers een gaarkeuken in de school hadden, werden er namen op muren en plafonds van de zolder gekalkt. De kelders waren ook favoriete plekken om namen achter te laten. Het archief fotografeerde de meest leesbare namen op de zolder. Ze zijn hier te bekijken. De foto’s uit één van de kelders zijn hier te zien. Het zou overigens ook goed mogelijk zijn geweest dat bouwvakkers hun namen hebben achtergelaten. Een gebruik dat in verschillende vormen al eeuwen terug gaat.

Dubbele leerlingen
In 1938 werd vanwege het 25-jarig bestaan van de school een foto gemaakt van alle leerlingen en leraren. De fotograaf maakte gebruikt van de zogenaamde circuline-techniek. Door de camera op een draaiend statief te zetten kon een hele grote groep op de foto gezet worden. Een beetje zoals de panoramamogelijkheid van veel mobieltjes werkt. De circuline-techniek heeft ook tot gevolg dat mensen meerdere keren op de foto kunnen komen te staan als zij tijdens het fotografieproces van plek wisselen. Het schijnt dat op deze foto sommige leerlingen twee keer staan. Maar wie en waar? Kijk hier voor de volledige foto.

Circulinefoto

Personeel en enkele honderden leerlingen gebroederlijk op de foto die midden op de Bergerweg werd gemaakt. Foto: N.V. Vereenigde Fotobureau

Open dag
Op zaterdag 3 oktober 2015 is het mogelijk klasgenoten van vroeger tegen het lijf te lopen tijdens de grote openstelling van het voormalige schoolgebouw aan de Bergerweg 1. De huidige huurders zetten hun deuren open en je kan bijna het hele gebouw doorlopen. Overal zullen oude (klassen)foto’s te bewonderen zijn en diverse archieven van de school zullen ook te zien zijn. De deuren gaan open om 11.00 uur. Meer informatie is hier te vinden.

Facebook
Nu al herinneringen aan de school delen en oude bekenden tegen het (digitale) lijf lopen? Neem dan eens een kijkje op de speciale Facebookpagina van de ambachtsschool / Technische School Alkmaar www.facebook.com/ambachtsschool

Meer weten?
Wil je meer weten over de geschiedenis van de ambachtsschool? Bekijk dan deze pagina eens van de website van het Regionaal Archief Alkmaar.