V&D Alkmaar

hoogste

Maart 1926. Het gebouw aan de Laat heeft net zijn hoogste punt bereik. CC0-licentie

Van Art Deco tot tentoonstellingsdecoratie

V&D begon in 1887 als eenvoudige manufacturenzaak in Amsterdam onder de naam “De Zon”. De zaken ging goed en er kwamen al snel winkels door heel Nederland. Ook in Alkmaar, aan de Houttil, onder de naam Gebroeders Berentzen. De winkel zou uitgroeien van 15 personeelsleden (grotendeels inwonend), een handkar en een paard tot een groot warenhuis met een prominente en soms controversiële plaats in de binnenstad.

Eind jaren 10 van de vorige eeuw ging het goed met de vestiging in Alkmaar, men had continu ruimte tekort. Goederen lagen verspreid over meerdere panden. Besloten werd om een groot nieuw pand te bouwen. Het oog van de toenmalige directeur F. Berentzen was gevallen op de hoek Ridderstraat / de Laat. Panden werden opgekocht en ontwerpen voor de nieuwbouw gemaakt. In 1921 deed men een verzoek aan de gemeente om de rooilijn van de Ridderstraat een paar meter terug te brengen na de sloop van de bestaande panden. Hierdoor kwam het ontwerp van het pand beter uit. Ook zou de straat hierdoor breder worden. De gemeente zag dat laatste wel zitten omdat de Ridderstraat steeds belangrijker werd als toegangsweg naar het Emmakwartier vanwege de bouw van twee nieuwe scholen. Na veel briefwisselingen over de prijs van de vrijgekomen grond, gaf V&D uiteindelijk de grond gratis aan de gemeente maar met de voorwaarde dat ze het wel snel zouden bestraten.

vend_neon

Krijttekening uit een offerte voor neonreclame. 1942. Collectie Regionaal Archief Alkmaar. CC-BY licentie.

Grote opkomst
Als architect werd de Amsterdammer G.W.J. Caron aangetrokken. Hij ontwierp een gebouw in laat Amsterdamse School stijl maar gebruikte daarbij ook Art Deco details. Bij eerste ontwerpen zou het pand een derde verdieping hebben en zelfs een toren. Eén van de huizen die gesloopt werd voor de bouw, was het huis van Jan Wils. In de architectenwereld geniet hij wereldfaam als ontwerper van het Olympisch Stadion in Amsterdam. In de pui van het warenhuis is nog een gedenksteen aan hem te vinden. Op 14 maart 1927 gingen de deuren van het nieuwe warenhuis dan eindelijk open en ruim 12.000 belangstellenden kwamen op de openingsdag kijken. En veel was er te zien: etalages van mahonie- en palisanderhout, een geruisloze lift met liftboy, vijf modelkamers en een chique lunchroom met sodafontein, eigentijdse keuken en een hypermoderne spoelmachine!

Groei van het warenhuis
In latere jaren kwam er nog een uitbreiding aan de kant van de Laat, kreeg men een levensmiddelenafdeling, werd de lunchroom vergroot en kwamen er roltrappen. Dat laatste was iets bijzonders en kranten schreven en weken van te voren over. Met slechts 2 cm speling werden de roltrappen geplaatst. De ingebruikname werd feestelijk gevierd in aanwezigheid van drie generaties van de familie Berentzen en met gebakjes in de vorm van roltrappen.


In 1959 kwam de uitbreiding aan de Oudegracht klaar, een controversieel bouwwerk aan een historische gracht. Steeds meer pandjes rond het kleine straatje ‘t Vijvertje werden inmiddels opgekocht. Plannen werden gemaakt voor het hele gebied tussen de Ridderstraat en Groot Nieuwland. Eerste plannen uit 1966 laten een enorm gebouwencomplex zien waarbij op de plek van de huidige synagoge en het Melcoplein een groot parkeerterrein zou komen. Via de recent gesloopte brede Nieuwlandbrug zou het gebied bereikbaar moeten zijn. Architectenbureau Benning uit Nijmegen begon met ontwerpen maken voor een nieuwe pand op de plek van het gebouw uit 1927. Eerst met drie etages, maar dat mocht niet van de gemeente, en later met een moderne façade van glasmozaïeken panelen en een glazen pui bij het restaurant. Het ontwerp kreeg goedkeuring van de welstandscommissie maar in de loop van 1969 kwam men daar op terug. Eén van de opmerkingen uit de architectenwereld over het ontwerp was, dat het eerder deed denken aan tentoonstellingsdecoratie dan aan de wereld van architectuur. Ontwerpen werden steeds meer aangepast tot uiteindelijk het oorspronkelijke gebouw gewoon bleef staan en er alleen nieuwbouw kwam aan de kant van de Laat. Het had niet veel gescheeld of de nieuwbouw zou om de slagerij Beemsterboer heen zijn gebouwd. De eigenaar weigerde namelijk lange tijd zijn bedrijf te verkopen.

1969

Zo zou V&D op de hoek Laat/Ridderstraat er in 1969 uit moeten gaan zien. Collectie Regionaal Archief Alkmaar. CC-BY licentie.

De uitbouw in de jaren 60 zou de laatste zijn. Aan de buitenkant van het gebouw zouden geen grote veranderingen meer komen, hooguit het logo van V&D, de luifel en wat uithangborden. In 2010 werd de binnenkant nog eens groots onder handen genomen en kwam er buitenverlichting. Het gemeentelijke monument uit 1927 is nu ook ‘s nachts in zijn volle glorie te bewonderen.

V&D ging in 2016 failliet en het gebouw heeft enige tijd leeg gestaan. 14 april 2017 opende een nieuw warenhuis in het pand: Topshelf.

Hieronder enkele foto’s die genomen zijn net na het faillissement. De gehele fotoserie is hier te zien.

Door Mark Alphenaar

Advertenties

4 gedachtes over “V&D Alkmaar

  1. Ik bewaar mooie herinneringen aan de vestiging Alkmaar en het positieve personeel
    Veel jaren mocht ik als rayonleider chocolaterie naar vermogen ondersteuning verlenen.
    Ben d’Achard van Enschut.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s