‘In de Vacantie’

Spannende avonturen in Egmond aan Zee

De zomervakantie is voorbij. Voor de kinderen is het nieuwe schooljaar weer aangebroken. Aan de weken van spelen, zwemmen en eindeloze dagen aan het strand is een eind gekomen. Maar niet alle dagen waren zonnig, en wat doe je dan op een regenachtige dag, behalve spelletjes spelen op de iPad? Juist, een boek lezen!

Dat deden de kinderen een eeuw geleden ook. De Alkmaarse uitgeverij Kluitman gaf speciaal daarvoor een serie kinderboeken uit onder de titel: In de Vacantie. Bibliotheek voor Jongens en Meisjes. Met daarbinnen weer twee onderdelen: Serie A, Jongensboeken en Serie B, Meisjesboeken. Spannende verhalen, mooi uitgegeven, met plaatjes van bekende illustratoren en met kleurrijke omslagen, heel aantrekkelijk voor de kinderen uit die tijd.

5e druk, 1919. Omslagen Louis Raemaekers

Aan de hand van twee boeken kunnen we een mooi beeld geven van deze serie. Ze zijn geschreven door C. Joh. Kieviet (1858-1931), de kinderboekenschrijver die vooral beroemd is geworden door zijn boeken over Dik Trom. Daarnaast schreef hij nog zo’n vijftig boeken, waaronder twee die zich afspelen in Egmond aan Zee. Het eerste boek heet Het badreisje van Cor Slung. Hierin brengt Cor(nelia) Slung, een meisje uit Gelderland, de zomervakantie door in Egmond aan Zee. Samen met andere kinderen beleeft ze allerlei avonturen. De eerste druk verscheen in 1895. Twee jaar later schreef Kieviet een vervolg met de titel Jaepie-Jaepie. De kinderen uit het eerste boek zijn weer in Egmond aan Zee met vakantie en maken nu kennis met Jacob Glas, alias Jaepie-Jaepie, de bekende redder uit Egmond aan Zee. Van 1860 t/m 1904 was hij in dienst bij de Noord- en Zuid-Hollandsche Redding Maatschappij. Hij vertelt de kinderen in Egmonds dialect over zijn belevenissen als bootsman van de reddingboot. In dit boek is er vooral aandacht voor de gevaren van de zee. Er wordt verhaald hoe twee jongens verdrinken bij het zwemmen, een dramatische gebeurtenis die ook nu nog indruk maakt. Ook vaart de reddingboot uit om een schip in nood bij te staan. C. Joh. Kieviet logeerde zelf regelmatig in Egmond aan Zee en hij kende Jacob Glas persoonlijk. In het tijdschrift Geestgronden (2002, nummer 4) beschrijft Albert van der Zeijden uitgebreid de boeken en de band die Kieviet had met Egmond aan Zee.

Van beide boeken verschenen in de periode 1895-1931 acht drukken. In onze Kluitmancollectie zijn alle acht drukken van beide titels aanwezig. Elke druk ziet er weer anders uit, met een andere omslag. Sommige drukken verschenen zelfs in meerdere uitvoeringen, met verschillende omslagen. Al deze boeken naast elkaar geven een mooi beeld van de veranderingen in de tijd. Veranderingen in illustratietechnieken, maar ook in bijvoorbeeld de kleding van de kinderen. Ook valt op, als we al deze omslagen bekijken, dat ze eigenlijk niets met het verhaal te maken hebben.

7e druk, 1926. Omslagen Pol Dom.

Bij Jaepie-Jaepie zien we veel lezende jongens. Op de bank naast het jongetje op de tweede druk ligt zelfs Dik Trom! Verder zien we jongens met een hockeystick (zesde druk, getekend door D.A. Buéno de Mesquita), een grasmaaiende jongen (zevende druk, door Pol Dom) en een paar padvinders (zevende druk, D.A. Buéno de Mesquita). Die komen in het boek echt niet voor!

2e druk, 1905. Omslag Jan Bleys.

Ook op de meisjesboeken zien we lezende en sportende meisjes. En dat is ook de verklaring: vanaf de tweede druk in 1905 verschenen de boeken in de zojuist opgerichte serie In de Vacantie. Het badreisjes van Cor Slung als deel 2 in de serie Meisjesboeken, en Jaepie-Jaepie als deel 2 van de Jongensboeken. Ze kregen ook de omslagen die bij die serie hoorden: met vooral lezende kinderen. Daarnaast fietsende en tennissende meisjes, de jongens voetballen, vissen, roeien of spelen hockey. Allemaal typische vakantiebezigheden. De omslagen werden ook voor andere titels in deze serie gebruikt. Zo sieren de hockeyspelende jongens ook het omslag van de vierde druk van Het beleg van Alkmaar van P. Visser (1921).

Jaepie-Jaepie, 6e druk, 1923 en Het beleg van Alkmaar, 4e druk, 1921. Omslag D.A. Buéno de Mesquita.

Op de eerste druk van beide boeken uit 1895 en 1897, toen de serie In de Vacantie nog niet bestond, zien we nog wel een afbeelding van het strand en de zee.

1e druk, 1895 en 1897. Illustrator onbekend.

Pas bij de laatste druk uit 1931 werd er door Henri Pieck voor beide boeken weer een omslag getekend die het verhaal illustreert. Op Het Badreisje van Cor Slung zien we de bomschuit De Zeenimf in de woeste golven, precies zoals in het verhaal wordt verteld. Op de omslag van Jaepie-Jaepie een prachtig portret van Jacob Glas met op de achtergrond de reddingboot van de N.Z.H.R.M.

8e druk, 1931. Omslagen Henri Pieck.

De eerste druk van beide boeken bevat kleurenplaten van een ons onbekende illustrator. Jaepie-Jaepie bevat daarnaast een foto van Jacob Glas. De illustraties in de tweede druk (1905) zijn getekend door Arie C Rünckel (1876-1956), er werd een nieuwe foto van Jacob geplaatst. Deze plaatjes bleven ongewijzigd in alle volgende drukken. Wel werd de tekst in de loop van de jaren hier en daar aangepast. Soms is er wat gemoderniseerd: “De zon neigde reeds ten ondergang” uit de eerste druk van Het badreisje werd in de achtste druk “De zon zou weldra ondergaan”. Soms werden hele passages geschrapt. Een uitgebreide beschrijving van het strandleven uit de eerste druk van Jaepie-Jaepie (“Er heerschte een prettige, aangename levendigheid. De ouderen hadden in de groote strandstoelen plaatsgenomen of wandelden langs de zee heen en weer. Anderen trachtten met behulp van verrekijkers de nationaliteit der schepen te onderkennen, die zich aan den gezichtseinder vertoonden. De badkoetsjes hadden het druk, want menigeen wilde zich in het frissche zeewater verkoelen”) sneuvelde in latere drukken.

Foto’s in Jaepie-Jaepie, 1e druk (1897) en 2e druk (1905).

Beide boeken werden steeds in een oplage van 3000 exemplaren herdrukt. Elk jaar werd er van die oplage een gedeelte ingebonden, van een nieuwe omslag voorzien en verkocht, net zolang tot de oplage op was. En dan werd er weer een nieuwe druk uitgebracht, de laatste in 1931, het jaar waarin de schrijver Kieviet overleed. Waarom werden ze niet verder herdrukt? Van Kieviets boeken over Dik Trom zijn vanaf de eerste druk in 1891 ontelbare herdrukken verschenen, de laatste nog in 2011. Er zijn zelfs nieuwe delen aan toegevoegd, geschreven door de achterkleinzoon van Kieviet.

Cor Slung, haar vrienden en Jaepie-Jaepie hebben het niet zover gebracht. Toch jammer. Voor kinderen van nu zijn de verhalen misschien gedateerd, maar ze geven nog steeds een goed beeld van het Egmond aan Zee rond 1900, het beginnende badtoerisme, het strandleven, de vissers, de redders en de gevaren van “de levende zee” zoals Jaepie-Jaepie het omschreef.

Door Marijke Joustra

Copyright afbeeldingen: Uitgeverij Kuitman

De Alkmaarse kermis in 1955

Fakir Rano negen dagen levend begraven

Drommen Alkmaarders kwamen in 1955 op de laatste kermisdag naar het Hofplein. Om 10 uur ’s avonds zou er iets bijzonders gebeuren in de ‘Indische graftempel’ die daar stond opgesteld. Negen dagen eerder, bij het begin van de kermis, was op die plek de 28-jarige fakir Rano levend begraven in een provisorisch vervaardigd graf van 1½ meter diep. Het nieuwsgierige publiek kon tijdens de kermis de fakir in zijn kist zien liggen.

jeugd

Alkmaarse jeugd helpt bij het uitladen van de botsauto’s. Vervaardiger onbekend. Collectie Regionaal Archief Alkmaar. Licentie: CC-BY

Lees verder

Van gasthuis tot Noordwest Ziekenhuisgroep

Het eerste ziekenhuis in onze omgeving stond in Egmond bij de abdij. Het Egmondse hospitaal wordt in 1239 voor het eerst in de bronnen genoemd, maar is mogelijk ouder. Het gebouw bevond zich even ten westen van het klooster in de Heerenstraat, de huidige Abdijlaan. Egmondse monniken bestuurden de instelling die heeft bestaan tot de ondergang van de abdij in 1573. Het hospitaal noemde men ook wel gasthuis: het diende niet alleen voor de verzorging van zieken, maar ook voor de (tijdelijke) huisvesting van reizigers en armen.

Lees verder

De BLO-school in het Victoriepark

Vroeger kende de schoolmeester verschillende manieren om orde in de klas te houden. Als een kind zich niet gedroeg, wierp hij hem de pechvogel toe. De stoffen vogel moest hem worden teruggegeven waarna de leerling klappen kreeg. Leerlingen die een stommiteit hadden begaan, kregen het ezelsbord om de nek gehangen. Maar al te vaak ging het om kinderen met minder verstandelijke vermogens. Voor hen was de schoolgang een dagelijks terugkerende martelgang.

Lees verder

Zwemmen in De Hout

Hoe Victoriebad Zomerbad werd.

Met de zomer voor de deur nemen we dit maal een duik in het verleden naar een bad dat zorgde voor verhitte discussies, maar waar later velen warme herinneringen aan hebben: het Zomerbad!


Tot 1987 kon op het Sportpark in De Hout in de openlucht worden gezwommen. De Hoornse Vaart en bezuinigingen betekenden het einde. Acties en pogingen om het bad te behouden mochten niet baten. Wat een contrast met de stemming bij oprichting van datzelfde bad in 1934.

Lees verder